11.4 C
Athens
6 Φεβρουαρίου 2023
spot_img
ΑρχικήΤΟΠΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣΑΧΑΡΝΕΣΤο Δωδεκαήμερο των εορτών.Τα έθιμα της Πρωτοχρονιάς στις Αχαρνές

Το Δωδεκαήμερο των εορτών.Τα έθιμα της Πρωτοχρονιάς στις Αχαρνές

- Advertisement -

Της Δρ. Ειρήνης Κουμπούρη*

Τα   ήθη  και  τα  έθιμα  αποτελούν  ένα  χαρακτηριστικό  κομμάτι της  παράδοσης  και  γέννημα  του   κάθε  τόπου.  Μαρτυρούν   τις  συνθήκες, μέσα στις  οποίες  ζυμώθηκαν, τις  λύπες  και  τις  χαρές  των  ανθρώπων,  τους  φόβους  και  τις  προσδοκίες  τους. Όσοι  είχαμε την  τύχη  να  γίνουμε  κοινωνοί   των  εθίμων  από  τους  γηραιότερους,  τώρα  τα  θυμόμαστε με  μια   γλυκιά  νοσταλγία,  όταν  δούμε  σε κάποιο  πάγκο  να  πωλείται  η  πατροπαράδοτη  «μπόσκα» (αγριοκρεμμύδα)  ή   όταν  ακούμε  τη  φράση  «ήπιε  το  αμίλητο  νερό»…..Ας  περιηγηθούμε   λοιπόν  για  λίγο   στα παλιά  χρόνια  εκείνα, που  οι  αυλόπορτες  ήταν  ανοιχτές  και  τα  πεζούλια   φρεσκοασβεστωμένα….

- Advertisement -
- Advertisement -

Πρωτοχρονιά

Την Παραμονή της Πρωτοχρονιάς, οι νοικοκυρές άρχιζαν πάλι τις ετοιμασίες για το Νέο Χρόνο. Έφτιαχναν τα παραδοσιακά γλυκά, δίπλες, κουραμπιέδες και τηγανίτες και ζύμωναν πάλι ένα Χριστόψωμο, μέσα στο οποίο έβαζαν ένα νόμισμα. Αργότερα  καθιερώθηκε  η  βασιλόπιτα…. Τα παιδιά έλεγαν στις γειτονιές τα κάλαντα, από νωρίς το πρωί:

Αρχιμηνιά κι Αρχιχρονιά ,ψηλή μου δεντρολιβανιά

κι αρχή, κι αρχή καλός μας χρόνος, εκκλησιά, εκκλησιά με τ’ άγιο θρόνο

Αρχή που βγήκε ο Χριστός, Άγιος και πνευματικός

στη γη, στη γη να περπατήσει, και να μας – και να μας καλοκαρδίσει

Άγιος Βασίλης έρχεται, και δε μας καταδέχεται, από, από την Καισαρεία

Συ’σαι αρχό – συ’σαι αρχόντισσα κυρία,

βαστά εικόνα και χαρτί, ζαχαροκάντιο ζυμωτή,

χαρτί – χαρτί και καλαμάρι, δες και εμέ, δες και εμέ το παλικάρι

Το καλαμάρι έγραφε, τη μοίρα μου την έγραφε

και το – και το χαρτί ομίλει, άσπρε μου – άσπρε μου Άγιε Βασίλη

Τα παιδιά έπαιρναν πάλι ρόδια, μήλα, πορτοκάλια και ξηρούς καρπούς από τις νοικοκυρές και με το τρίγωνο και το ντέφι στο χέρι, συνέχιζαν την περιπλάνησή τους στις γειτονιές.

Στα σπίτια κρεμούσαν το αγριοκρέμμυδο ή αλλιώς “μπόσκα”, την Παραμονή, για γούρι. Την Πρωτοχρονιά, από τη νύχτα (με τα φανάρια στο χέρι, για να βλέπουν), όλοι οι χωρικοί έπρεπε να καταπιαστούν με το “αμίλητο νερό” από την πηγή του Καράβου και το Υδραγωγείο, για γούρι, υγεία και προκοπή ανθρώπων και ζώων.

 Έτσι, ένας από κάθε σπίτι (συνήθως ο μικρότερος σε ηλικία), με το άδειο σταμνί, με την μπόσκα, το ρόδι, ένα κλαδί ελιάς και λίγα γλυκά στα χέρια, έφτανε στην πηγή του Καράβου ή στο Υδραγωγείο. Η πρώτη του  υποχρέωση ήταν να ρίξει στο τρεχούμενο νερό της πηγής, ένα γλυκό (δίπλα ή τηγανίτα) για να  γλυκάνει  την  πηγή  και  να εξευμενίσει τα κακά πνεύματα, κατόπιν να βρέξει το πρόσωπό του, να πιει λίγο νερό, να βρέξει την κρεμμύδα, το ρόδι και τα υπόλοιπα γλυκά, να γεμίσει το σταμνί με νερό και αμίλητος να γυρίσει στο σπίτι. Εξ  ου  και  η  έκφραση  «αυτός  ήπιε  το  αμίλητο  νερό». Φτάνοντας στην εξώπορτα, έμπαινε με το δεξί του πόδι και προχωρούσε στο δωμάτιο που τον περίμεναν όλοι οι δικοί του.

Η πρώτη του χειρονομία ήταν να πετάξει το ρόδι στο πάτωμα, για να σπάσει και να ευχηθεί “όπως οι σπόροι του ροδιού, να είναι το σπιτικό μας γεμάτο από υγεία, ευτυχία και σοδειά” (πλούτο). Κατόπιν χτυπούσε τις κεφαλές όλων με τη μπόσκα, λέγοντας “Υγεία και Χρόνια Πολλά”. Τέλος έδινε από λίγο γλυκό σε όλους, τους ράντιζε με το “αμίλητο νερό”, από το οποίο έπιναν, κατά σειρά ηλικίας, όλοι. Εάν υπήρχαν ζώα, τα επισκεπτόταν στο στάβλο, τα ράντιζε και τα χτυπούσε με την κρεμμύδα, για να είναι γερά και να αυξάνουν. Το μεσημέρι, κάθονταν όλοι μαζί στο τραπέζι και ο πατέρας, η  «κεφαλή του  σπιτιού»,  ο  «κύρης»,  έκοβε το χριστόψωμο, αφού το σταύρωνε πρώτα. Το πρώτο κομμάτι ήταν του Χριστού, το δεύτερο της Εκκλησίας, ακολουθούσαν τα κομμάτια για τα ξεχωριστά πρόσωπα της οικογένειας (νοικοκύρης), το κομμάτι για τα ζώα (κύριο μέσο  διαβίωσης) και μετά τα κομμάτια για τα μέλη της οικογένειας.

Ποδαρικό 

 Το πρωί της Πρωτοχρονιάς, οι Μενιδιάτες έπαιρναν τη μπόσκα και λίγα γλυκά και πήγαιναν στα συγγενικά σπίτια, που δεν είχε μπει ξένος και έκαναν ποδαρικό, μπαίνοντας με το δεξί πόδι, για να πάει “δεξιά” ο χρόνος. Χτυπούσαν το κεφάλι του οικοδεσπότη με τη μπόσκα και εύχονταν “Καλή Χρονιά”.

Εδώ αξίζει  να  παραθέσω  τα  αρβανίτικα  κάλαντα,  που  έλεγαν  σε  όλα  σχεδόν  τα  αρβανιτοχώρια  της  Αττικής, με το  ρυθμό  του  «Αρχιμηνιά  κι  Αρχιχρονιά». Σίγουρα  κάποιοι  εκ  των προγόνων  μας,  ως  παιδιά, γυρνούσαν  από  πόρτα  σε  πόρτα, λέγοντας:

Μίρσε τ βίνιε βίτι ρί                                     Με το καλό να μας έρθει ο καινούργιος χρόνος

μίρσε τ να πλικένιε                                       κι ευχόμεθα να σας αρέσει

σι νέστρε θόινε παλεά                                  σαν αύριο έλεγαν παλιά

τσίλι τ πρότο βίνιε                                        σ’ όποιον έρθει πρώτος

ντ ντέρε ταβλοπόρτε σ                                 στη μικρή πόρτα της αυλόπορτας

γκα νιέ ντουμέ τι γύπνι                                ένα τάλληρο να του δώσετε

ου θόμι περ τ γκέγκενι                                 σας λέμε για ν’ ακούσετε

Θάμετε ε σερ Βασίλιτ                                   τα θαύματα που ’κανε ο Άι-Βασίλης

ις νιέ νιερί με αρετή                                      ήταν ένας άνθρωπος πολύ ενάρετος

ις σιούμε γλυκομίλι                                      και πολύ γλυκομίλητος

νιε ντρου τ θάτε κέι μπαστούν                     ένα ξερό ξύλο είχε για μπαστούνι

εκέι περ τ κουμπίσεϊ                                                 τόχε για ν’ ακουμπάει

εδέ αϊ νιε ηθάτε ντρου                                  κι αυτό το ξερό ξύλο

βλαστάρ-τ νιόμε χιούσι                                βλάστησε ένα χλωρό βλαστάρι

εδέ ντε μάλε ντάι βλαστάρ                          και πάνω σ’ αυτό το χλωρό βλαστάρι

ντι ζόκι εκελαδίσ νε                                                 κάθισαν δυο πουλιά να κελαϊδίσουν

τσι κέινε σίτε σι διαμάντ                              που ’χαν τα μάτια τους σαν διαμάντια

διαμάντ ντε φλουκουράτ.                            διαμάντια πάνω σε μαύρο βελούδο.

Μπλίδουνι βλέζερ μπλίδουνι                     Μαζευτήτε αδέρφια μαζευτήτε

ντε κλήσεζε τ βένι                                        στην εκκλησία  να πάτε

γκα κλίσια τ μος λήψενι                             απ’ την εκκλησία μη λείψετε

καλή ψυχή τ κένι.                                        καλή ψυχή να ’χετε.

Γκα κλίσια τούκε άρδου ρ                            Απ’ την εκκλησία μόλις γυρίσετε

εφτίς τραπέζι στρόνι                                                 αμέσως στρώστε το τραπέζι

αν ίστε δε νο νιέ φτωχό                               κι αν είναι κανένας φτωχός

εδέ άτε τε φτόνι.                                            καλέστε κι αυτόν.

Αν ίστε νόνιε ή σκλεπε ρ                             Κι αν είναι κανένας αόματος

ε νεκ κ μούντε βίνιε                                      και δεν μπορεί να έρθει

κιάλγιανι γιου φαΐ ν ατιέ                            πηγαίνετε σεις το φαγητό στο σπίτι του

παδέ το ίδιο ίστε                                            κι είναι το ίδιο.

Ου θάμε καλιμέρι ν                                       Σας είπαμε το καλημέρα

με γκόλιε δε με λίρρ                                                 τραγουδιστά και με την λύρα

δε γκα μοτ, δε γκα μότ                                 και του χρόνου

τε γιέμι μιρρ                                                  να ’μαστε καλά

δε γκα μοτ, δε γκα μοτ                                 και του χρόνου

τε γιέμι μιρρ                                                  να ’μαστε καλά.

Η Δρ. Ειρήνη Κουμπούρη είναι Εκπαιδευτικός, M.Ed

- Advertisement -

Ακολουθήστε το doxthi.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις.

- Advertisment -
- Advertisment -spot_img
- Advertisment -
- Advertisment -
- Advertisment -spot_img
- Advertisment -spot_img
- Advertisment -spot_img

ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΑΡΘΡΑ

- Advertisment -