Αναπτυξιακός Οργανισμός Δήμου Ιλίου: Είναι η αρχή για έναν «παράλληλο Δήμο» ιδιωτικού δικαίου;

Το πραγματικό διακύβευμα είναι αν ο Δήμος Ιλίου θα συνεχίσει να λειτουργεί με ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες, με μόνιμο προσωπικό και θεσμική λογοδοσία ή αν θα περάσει σταδιακά σε ένα μοντέλο, όπου όλο και περισσότερες βασικές λειτουργίες θα ασκούνται από έναν εξωτερικό, εταιρικό μηχανισμό.

Η καταγγελία της Λαϊκής Συσπείρωσης Ιλίου ότι η διοίκηση της Ανδριάνα Αλεβίζου ανοίγει την κερκόπορτα των ιδιωτικοποιήσεων στον Δήμο με τις αποφάσεις της, άνοιξε παράλληλα και τη συζήτηση για το τι πραγματικά μπορεί ή δεν μπορεί να κάνει ο νεόκοπος Αναπτυξιακός Οργανισμός Δήμου Ιλίου που η ίδια συνέστησε. Και φυσικά, πίσω από τις ωραιοποιημένες λέξεις, ποιες είναι οι “παγίδες” που κρύβει.

Τυπική διοικητική πράξη ή στρατηγική επιλογή;

Η ίδρυση του «Αναπτυξιακού Οργανισμού Δήμου Ιλίου – Αναπτυξιακός Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης Μονοπρόσωπη Α.Ε.» δεν είναι μια απλή τυπική διοικητική πράξη. Είναι, άραγε, μια στρατηγική επιλογή της διοίκησης Αλεβίζου, με την οποία δημιουργεί έναν νέο, παράλληλο μηχανισμό άσκησης σημαντικών λειτουργιών του Δήμου, όχι μέσα από τις κανονικές δημοτικές υπηρεσίες, αλλά μέσω μιας ανώνυμης εταιρείας ειδικού σκοπού;

Η ίδια η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου τον Ιανουάριο του 2025 επιβεβαιώνει ότι ο Οργανισμός είχε ήδη συσταθεί με συμβολαιογραφική πράξη στις 27 Δεκεμβρίου 2024 και είχε καταχωρηθεί στο ΓΕΜΗ ως μονοπρόσωπη Α.Ε. του Δήμου Ιλίου – συνεπώς δεν πρόκειται απλώς για ένα “νομικό κέλυφος”. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ότι ιδρύθηκε μια εταιρεία. Το κρίσιμο είναι τι μπορεί να κάνει αυτή η εταιρεία και ποια σχέση εγκαθιδρύει με τις υπηρεσίες του Δήμου. Και εδώ τα ίδια τα επίσημα κείμενα του Δήμου είναι αποκαλυπτικά.

Το ευρύ πεδίο δραστηριοτήτων του Αναπτυξιακού Οργανισμού Δήμου Ιλίου

Στο σχέδιο καταστατικού που εγκρίθηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο, ο Αναπτυξιακός Οργανισμός αποκτά εξαιρετικά διευρυμένο πεδίο δράσης. Ρητά προβλέπεται ότι μπορεί να αναλαμβάνει την ωρίμανση έργων υποδομής, δηλαδή όλο το φάσμα από τον σχεδιασμό και τις μελέτες μέχρι τις αδειοδοτήσεις και την εξασφάλιση πόρων. Προβλέπεται επίσης ότι μπορεί να προχωρά σε ανάθεση, σύναψη, εκπόνηση, ανάληψη εκτέλεσης, εποπτεία και επίβλεψη δημοσίων μελετών και έργων, αλλά και να υποστηρίζει τεχνικές υπηρεσίες και υπηρεσίες δόμησης ΟΤΑ που δεν διαθέτουν επάρκεια ή επαρκές προσωπικό. Με απλά λόγια, δεν μιλάμε για ένα βοηθητικό όργανο περιορισμένης αρμοδιότητας, αλλά για μια δομή που μπορεί να εισχωρήσει στον πυρήνα των τεχνικών, διοικητικών και αναπτυξιακών λειτουργιών που κανονικά ανήκουν στις υπηρεσίες του Δήμου. 

Αυτό δεν είναι τυχαίο. Το ίδιο το Υπουργείο Εσωτερικών περιγράφει τους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς ως νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου ειδικού σκοπού, που λειτουργούν υπέρ του δημοσίου συμφέροντος, αλλά έχουν τη μορφή ανώνυμης εταιρείας. Η εγκύκλιος του ΥΠΕΣ είναι επίσης σαφής ότι, όταν μια τεχνική υπηρεσία μεταφέρεται ή ανατίθεται σε νέο φορέα μέσω προγραμματικής σύμβασης, τότε η νέα τεχνική υπηρεσία μπορεί να είναι η μόνη αρμόδια για τη σύνταξη και θεώρηση μελετών και τευχών, είτε με δικά της μέσα, είτε με ανάθεση σε ιδιώτες κατά τον ν. 4412/2016. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ο Αναπτυξιακός Οργανισμός δεν λειτουργεί απλώς υποστηρικτικά, αλλά μπορεί να αποτελέσει όχημα μεταφοράς κρίσιμων αρμοδιοτήτων έξω από τον κλασικό κορμό του Δήμου. 

Εξίσου κρίσιμο είναι το πώς οργανώνεται η εσωτερική του λειτουργία. Το καταστατικό προβλέπει ότι το Διοικητικό Συμβούλιο μπορεί να αναθέτει την άσκηση όλων ή μέρους των εξουσιών του όχι μόνο σε στελέχη της εταιρείας, αλλά και σε διευθυντές της εταιρείας ή και σε τρίτους, καθορίζοντας την έκταση και τη διάρκεια της ανάθεσης. Επιπλέον, μπορεί να εξουσιοδοτεί πρόσωπα για εκπροσώπηση της εταιρείας και για διεκπεραίωση υποθέσεων, ακόμη και για την υπογραφή σχετικών συμβάσεων. Η πρόβλεψη αυτή αποτυπώνει μια δομή πολύ πιο ευέλικτη από τις κανονικές δημοτικές υπηρεσίες, αλλά ταυτόχρονα και πολύ πιο ανοιχτή στην εκχώρηση λειτουργιών σε εξωτερικά πρόσωπα. 

Ένας Δήμος μέσα στον Δήμο;

Η δημοτική αρχή ασφαλώς θα επικαλεστεί ότι όλα αυτά γίνονται για να αντιμετωπιστεί η υποστελέχωση και να «τρέξουν» έργα που διαφορετικά θα καθυστερούσαν. Όμως και εδώ τα ίδια τα κείμενα του Δήμου αποκαλύπτουν την ουσία του προβλήματος. Στην οικονομοτεχνική μελέτη βιωσιμότητας του Οργανισμού καταγράφεται ότι στον Δήμο Ιλίου υπάρχουν 383 καλυμμένες θέσεις, 191 κενές και 55 προς κατάργηση, σε σύνολο 723. Η υποστελέχωση δηλαδή δεν είναι μια αόριστη πολιτική καταγγελία, είναι δεδομένο που αποτυπώνεται μέσα στη μελέτη που στηρίζει τη δημιουργία του Οργανισμού. 

Ακριβώς εδώ βρίσκεται και η πολιτική ουσία της υπόθεσης. Αντί η απάντηση στην υποστελέχωση να είναι η διεκδίκηση μόνιμου προσωπικού, ενίσχυσης των υπηρεσιών και επαρκούς κρατικής χρηματοδότησης, επιλέγεται η δημιουργία ενός παράλληλου εταιρικού σχήματος. Πρόκειται για επιλογή που δεν θεραπεύει την απαξίωση των υπηρεσιών, αλλά τη διαχειρίζεται με όρους αγοράς. Δεν ενισχύει το δημόσιο χαρακτήρα του Δήμου – τον παρακάμπτει.

Πρακτικά, αυτό μπορεί να σημαίνει τρία πράγματα.

1. Ο Δήμος αποκτά τη δυνατότητα να μεταφέρει κρίσιμες λειτουργίες —μελέτες, ωρίμανση, τεχνική προετοιμασία, διαγωνιστικά τεύχη, εποπτεία έργων, διοικητική και αναπτυξιακή διαχείριση— σε μια δομή εκτός του στενού δημοσίου πυρήνα. Αυτό δημιουργεί έναν «παράλληλο Δήμο» ιδιωτικού δικαίου, που μπορεί να ασκεί παρόμοιο έργο με τις υπηρεσίες του Δήμου, αλλά με διαφορετικούς όρους οργάνωσης και στελέχωσης. 
2. Δημιουργείται αντικειμενικά πίεση προς τις ίδιες τις δημοτικές υπηρεσίες. Όταν υπάρχει δίπλα τους μια εταιρική δομή που μπορεί να αναλαμβάνει κομμάτι του έργου τους, μειώνεται η πολιτική πίεση για προσλήψεις μόνιμου προσωπικού. Η προσωρινή «λύση» του Αναπτυξιακού Οργανισμού κινδυνεύει έτσι να μετατραπεί σε μόνιμο άλλοθι για τη συνέχιση της υποστελέχωσης.
3. Για τους εργαζόμενους ανοίγει ένας επικίνδυνος δρόμος ελαστικοποίησης. Το ίδιο το θεσμικό και καταστατικό πλαίσιο δείχνει καθαρά ότι η λειτουργία του Οργανισμού βασίζεται σε ένα πολύ πιο ευέλικτο, εξωτερικευμένο και εταιρικό μοντέλο στελέχωσης και ανάθεσης αρμοδιοτήτων. Αυτό από μόνο του δημιουργεί συνθήκες πίεσης στις εργασιακές σχέσεις. 

Προς τούτο και η Λαϊκή Συσπείρωση δεν έχει άδικο – η συζήτηση δεν είναι τεχνική αλλά βαθιά πολιτική. Ο Αναπτυξιακός Οργανισμός δεν είναι ουδέτερο εργαλείο. Είναι ένας μηχανισμός που, με πρόσχημα την ευελιξία και την ταχύτερη απορρόφηση πόρων, μπορεί να μεταφέρει έργο, τεχνογνωσία, αποφασιστικές διαδικασίες και τελικά εξουσία από τις δημοτικές υπηρεσίες σε μια ανώνυμη εταιρεία. Και όταν ένας Δήμος με 191 κενές θέσεις επιλέγει να επενδύσει σε αυτό το μοντέλο, η επιλογή αυτή λέει πολλά για το ποια κατεύθυνση προκρίνει: όχι τη θωράκιση των δημόσιων υπηρεσιών, αλλά τη διαχείριση της υποστελέχωσης μέσω ιδιωτικοοικονομικών μορφών. 

Το πραγματικό διακύβευμα, λοιπόν, είναι αν ο Δήμος Ιλίου θα συνεχίσει να λειτουργεί με ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες, με μόνιμο προσωπικό και θεσμική λογοδοσία ή αν θα περάσει σταδιακά σε ένα μοντέλο, όπου όλο και περισσότερες βασικές λειτουργίες θα ασκούνται από έναν εξωτερικό, εταιρικό μηχανισμό. Και αυτό δεν είναι μια αφηρημένη μελλοντική απειλή. Είναι ενδεχομένως, με βάση τις ενδείξεις και τις δημοσιευμένες καταγγελίες, η κατεύθυνση που ήδη χαράσσεται μέσα από αποφάσεις που έχουν ληφθεί.