Η Μαρία Μίχα, πρόεδρος του ΕΠΙΣΚΗΝΙΟΝ, μιλά στο doxthi.gr για το Αρχαίο Θέατρο Αχαρνών και τα επόμενα βήματα που πρέπει να γίνουν

Είκοσι χρόνια μετά την αποκάλυψη του Αρχαίου Θεάτρου Αχαρνών —ενός μνημείου που «αναδύθηκε» κυριολεκτικά μέσα από τον σύγχρονο αστικό ιστό, κάτω από κτίρια και οδικές υποδομές— η συζήτηση με την πρόεδρο του ΕΠΙΣΚΗΝΙΟΝ, κα Μαρία Μίχα, έχει έναν καθαρό πυρήνα: το έργο βρίσκεται, για πρώτη φορά, τόσο κοντά στο σημείο καμπής ώστε η επόμενη περίοδος να μην κριθεί από την αρχαιολογία, αλλά από την αποφασιστικότητα των θεσμών.

Στη συνέντευξή μας η κα Μίχα χαρακτηρίζει ως «ιστορική κατάκτηση» την ολοκλήρωση των απαλλοτριώσεων και των κατεδαφίσεων των σύγχρονων κτισμάτων που κάλυπταν το μνημείο. Παράλληλα, ένα ακόμη κομβικό «κομμάτι» βρίσκεται στην τελική ευθεία: η μελέτη για την Πολιτιστική Διαδρομή του Δήμου Αχαρνών, με επίκεντρο το Αρχαίο Θέατρο, έχει ολοκληρωθεί και εκκρεμεί η έγκρισή της από το ΚΑΣ.

Η συνέντευξη, όμως, δεν μένει μόνο στα τεχνικά και θεσμικά. Η κα Μίχα επιμένει στη «συλλογική ευθύνη» και στις συνέργειες: Υπουργείο Πολιτισμού, Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής, Δήμος Αχαρνών, αλλά και ενεργοί πολίτες, εθελοντές και τοπικοί φορείς που κρατούν το θέμα ψηλά στη δημόσια ατζέντα. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσει και τον κύκλο επετειακών δράσεων που προγραμματίζει το ΕΠΙΣΚΗΝΙΟΝ για τα 20 χρόνια, μαζί με την ενίσχυση εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών, ώστε οι νέες γενιές να γνωρίσουν το θέατρο όχι ως «αρχαιολογικό θέμα», αλλά ως ζωντανό στοιχείο ταυτότητας.

Ενδεικτικό της στρατηγικής αυτής είναι και το νέο επιτραπέζιο παιχνίδι «Ο Γύρος των Αχαρνών σε 80 Βήματα», που παρουσιάστηκε πρόσφατα στον δήμαρχο Αχαρνών, Σπύρο Βρεττό: ένα «ταξίδι γνώσης» που συνδέει την πόλη με τα μνημεία, τις διαδρομές και την άυλη κληρονομιά της, χωρίς εμπορικό στόχο αλλά με παιδαγωγικό και πολιτιστικό αποτύπωμα, σχεδιασμένο να αξιοποιηθεί και σε σχολεία.

Συνέντευξη στην Άννα Χοχλάκη

Κυρία Μίχα, σε έναν χρόνο συμπληρώνονται 20 χρόνια από την ανακάλυψη του Αρχαίου Θεάτρου Αχαρνών. Σε ποιο στάδιο βρισκόμαστε σήμερα και πόσο κοντά είμαστε στην πλήρη ανάδειξή του;

Σε έναν χρόνο συμπληρώνονται είκοσι χρόνια από την αποκάλυψη του Αρχαίου Θεάτρου Αχαρνών, ενός μνημείου που αποκαλύφθηκε στο κέντρο του αστικού ιστού,  κάτω από σύγχρονα κτίρια και οδικές υποδομές. Σήμερα βρισκόμαστε σε ένα καθοριστικό και ελπιδοφόρο στάδιο. Έχουν ολοκληρωθεί οι απαλλοτριώσεις και οι κατεδαφίσεις των σύγχρονων κτισμάτων που κάλυπταν το μνημείο, γεγονός που αποτέλεσε μια ιστορική κατάκτηση για την πόλη. Το θέατρο δεν είναι πλέον εγκλωβισμένο στον αστικό ιστό· έχει αποκαλυφθεί και έχει ανακτηθεί ο χώρος του. Το επόμενο κρίσιμο βήμα για την πλήρη ανάδειξή του είναι η πεζοδρόμηση της οδού Αρχαίου Θεάτρου, για να προχωρήσουν οι ανασκαφικές εργασίες ,ώστε να ενοποιηθεί λειτουργικά και αισθητικά ο αρχαιολογικός χώρος. Παράλληλα, έχει ολοκληρωθεί η μελέτη για την Πολιτιστική Διαδρομή του Δήμου Αχαρνών, με επίκεντρο το Αρχαίο Θέατρο, και  εκκρεμεί προς έγκριση από το ΚΑΣ. Η υλοποίησή της θα ανοίξει τον δρόμο για οργανωμένη ένταξη του μνημείου στον σύγχρονο αστικό και πολιτιστικό χάρτη.

Είμαστε, λοιπόν, πιο κοντά από ποτέ. Όμως η πλήρης ανάδειξη  είναι ζήτημα πολιτικής βούλησης, θεσμικής συνέχειας και συλλογικής ευθύνης τόσο των  δημόσιων θεσμικών φορέων  δηλαδή του Υπουργείου Πολιτισμού, της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής και του Δήμου Αχαρνών όσο και ενεργών πολιτών  και τοπικών συλλογικοτήτων.  Το Αρχαίο Θέατρο Αχαρνών δεν είναι απλώς ένα αρχαιολογικό εύρημα· είναι ο πυρήνας της ιστορικής ταυτότητας της πόλης μας και μόνο με συνέργειες μπορεί να αναδειχθεί. Είμαστε ευγνώμονες που στις δράσεις μας, που υποστηρίζονται πάντοτε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής, το Δήμο Αχαρνών και το σωματείο ΔΙΑΖΩΜΑ , οι εθελοντές μας εργάζονται με πάθος και αγάπη για τον τόπο και την πολιτιστική μας κληρονομιά και  συμπορεύονται σταθερά όλοι οι πολιτιστικοί φορείς των Αχαρνών, αποδεικνύοντας ότι όταν η κοινωνία ενώνεται, τα μνημεία αποκτούν μέλλον.

Τα είκοσι χρόνια από την αποκάλυψή του δεν είναι απλώς μια επέτειος. Είναι μια υπενθύμιση ότι ο  συλλογικός αγώνας για την προστασία και την ολοκληρωμένη ανάδειξή του Αρχαίου Θεάτρου  συνεχίζεται  με σταθερό στόχο να το δούμε πλήρως αποκατεστημένο, ζωντανό και λειτουργικό, στο κέντρο της ζωής των Αχαρνών.

Με τους ρυθμούς που κινούνται οι διαδικασίες —και εφόσον γνωρίζετε καλύτερα από τον καθένα την πορεία του έργου— πότε πιστεύετε ότι θα δούμε «φως στο τούνελ»;

Το «φως στο τούνελ» δεν είναι πια μακρινό, είναι ορατό. Έχουμε περάσει τη δυσκολότερη φάση, που ήταν οι απαλλοτριώσεις και η απελευθέρωση του χώρου. Αυτό που απομένει είναι η επιτάχυνση των θεσμικών και τεχνικών διαδικασιών: η πεζοδρόμηση της οδού Αρχαίου Θεάτρου, η συνέχιση της ανασκαφής, η έγκριση των μελετών και η σταδιακή αποκατάσταση. Αν υπάρξει σταθερή πολιτική βούληση και συνεργασία όλων των εμπλεκομένων, μπορούμε μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια να δούμε ουσιαστική και ορατή πρόοδο. Το κρίσιμο σημείο είναι ένα: δεν ξεκινάμε από το μηδέν. Έχει γίνει τεράστια δουλειά και αν συγκρίνουμε με άλλα αρχαία θέατρα σε ικανοποιητικό χρόνο. Τώρα απαιτείται αποφασιστικότητα, ώστε η εικοσαετία από την αποκάλυψη του θεάτρου να μην είναι απλώς μια επέτειος, αλλά αφετηρία της πλήρους ανάδειξής του.

Ως ΕΠΙΣΚΗΝΙΟΝ – Αρχαίο Θέατρο Αχαρνών, ποιες ενέργειες έχετε προγραμματίσει για το επόμενο διάστημα;

Με αφορμή τη συμπλήρωση 20 ετών από την αποκάλυψή του, προγραμματίζουμε έναν κύκλο επετειακών και ενημερωτικών δράσεων που θα αναδεικνύουν την ιστορική διαδρομή του μνημείου, αλλά και τα επόμενα αναγκαία βήματα για την πλήρη ανάδειξή του. Παράλληλα, συνεχίζουμε τη θεσμική μας παρέμβαση για την προώθηση της πεζοδρόμησης της οδού Αρχαίου Θεάτρου και την ενεργοποίηση της Πολιτιστικής Διαδρομής με επίκεντρο το μνημείο. Ενισχύουμε επίσης τις εκπαιδευτικές μας δράσεις, ώστε οι νέες γενιές να γνωρίσουν το θέατρο όχι ως ένα «αρχαιολογικό θέμα», αλλά ως ζωντανό στοιχείο της ταυτότητάς τους. Ο ρόλος μας είναι σταθερός: να κρατούμε το ζήτημα ψηλά στη δημόσια ατζέντα, να συνεργαζόμαστε θεσμικά και να διασφαλίζουμε ότι το Αρχαίο Θέατρο Αχαρνών θα αποκτήσει τη θέση που του αξίζει στον σύγχρονο πολιτιστικό χάρτη.

Θα ήθελα να σας ρωτήσω σχετικά με τις δράσεις σας, ώστε να μη χαθεί το ζήτημα του Αρχαίου Θεάτρου μέσα στον «θόρυβο» της καθημερινότητας. Αναφέρομαι σε πρωτοβουλίες όπως ο ετήσιος διαγωνισμός, το επιτραπέζιο παιχνίδι —για το οποίο θα μιλήσουμε στη συνέχεια— κ.ά.

Ο πυρήνας  και ο στόχος των  δράσεών  μας  είναι  να μη χαθεί το Αρχαίο Θέατρο Αχαρνών μέσα στον θόρυβο της καθημερινότητας. Επιλέξαμε συνειδητά να κρατούμε το θέμα ζωντανό όχι μόνο με θεσμικές παρεμβάσεις, αλλά κυρίως μέσα από δράσεις που αγγίζουν την κοινωνία. Ο ετήσιος μαθητικός διαγωνισμός, οι εκπαιδευτικές συνεργασίες με σχολεία, οι πολιτιστικές εκδηλώσεις, οι ποδηλατικοί γύροι, αλλά και το επιτραπέζιο παιχνίδι «Ο Γύρος των Αχαρνών σε 80 Βήματα», δεν είναι αποσπασματικές πρωτοβουλίες. Είναι ένας σταθερός μηχανισμός μνήμης. Θέλουμε τα παιδιά να μεγαλώνουν γνωρίζοντας ότι στην πόλη τους υπάρχει ένα αρχαίο θέατρο. Θέλουμε οι οικογένειες να το συζητούν, να το αναζητούν, να το αισθάνονται δικό τους. Όταν ένα μνημείο γίνει κομμάτι της καθημερινής συνείδησης, τότε δεν ξεχνιέται και δεν παραμερίζεται. Η δική μας στρατηγική είναι απλή: συνεχής παρουσία, συνεργασία με τους θεσμικούς φορείς ,δημόσιους και ιδιωτικούς , ενεργοποίηση της νέας γενιάς και υπενθύμιση — με κάθε δημιουργικό τρόπο — ότι το Αρχαίο Θέατρο δεν είναι παρελθόν. Είναι το παρόν και το μέλλον της πόλης

Πριν από λίγες ημέρες επισκεφθήκατε τον δήμαρχο Αχαρνών, Σπύρο Βρεττό, προκειμένου να του παρουσιάσετε το επιτραπέζιο παιχνίδι που δημιουργήσατε με τίτλο «Ο Γύρος των Αχαρνών σε 80 βήματα». Μιλήστε μας για αυτό. Για ποιον λόγο το δημιουργήσατε και τι επιδιώκετε μέσα από αυτή την πρωτοβουλία;

Το επιτραπέζιο παιχνίδι «Ο Γύρος των Αχαρνών σε 80 βήματα» δημιουργήθηκε  για να γίνει γνωστή , με βιωματικό και ευχάριστο τρόπο .η μεγάλη Πολιτιστική Διαδρομή των Αχαρνών  , που ξεκίνησε σαν όραμα το 2011 , άρχισε να υλοποιείται στην πράξη με τον Ποδηλατικό Αρχαιολογικό Γύρο που προβάλλει πανελλήνια τα σπουδαία μνημεία των Αχαρνών με επίκεντρο το Αρχαίο μας Θέατρο,  την ένταξη αυτής της πολιτιστικής διαδρομής το 2014 στο Νέο Ρυθμιστικό Σχέδιο της Αθήνας και την εκπόνηση μελέτης για τη διαδρομή με δαπάνες από τον κουμπαρά του Αρχαίου Θεάτρου που διατηρεί το Σωματείο ΔΙΑΖΩΜΑ , την οποία παραδώσαμε στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής και στο Δήμο μας.

Οι Αχαρνές είναι ένας τόπος με τεράστιο ιστορικό και πολιτιστικό βάθος. Από την αρχαιότητα , μέχρι τις νεότερες παραδόσεις, τα τοπόσημα, τις πολιτιστικές διαδρομές και τα στοιχεία της άυλης κληρονομιάς μας, υπάρχει ένας πλούτος που συχνά παραμένει άγνωστος ακόμη και στους ίδιους τους κατοίκους.

Το παιχνίδι σχεδιάστηκε ως ένα «ταξίδι γνώσης». Μέσα από 80 βήματα, οι παίκτες περιηγούνται σε σημεία ιστορικού, πολιτιστικού και περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος της πόλης, απαντούν σε ερωτήσεις, μαθαίνουν, θυμούνται και ανακαλύπτουν. Δεν είναι απλώς ένα παιχνίδι διασκέδασης· είναι ένα εργαλείο εκπαίδευσης, ευαισθητοποίησης και καλλιέργειας τοπικής συνείδησης. Η ίδια η διαδικασία δημιουργίας του παιχνιδιού έφερε κοντά διαφορετικές ηλικίες και εμπειρίες. Μαθητές που σχεδίασαν, εκπαιδευτικοί που καθοδήγησαν, πολίτες που στήριξαν. Αυτή η συνάντηση γενεών είναι ίσως το πιο πολύτιμο αποτέλεσμα: μια μικρή κοινότητα που εργάστηκε μαζί για να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη κυρίως στη νέα γενιά . Ο στόχος του δεν είναι εμπορικός. Είναι παιδαγωγικός και πολιτιστικός. Να γίνει γνωστό ότι στην πόλη μας υπάρχει ένα Αρχαίο Θέατρο, ένας Μυκηναϊκός Τάφος, ο Τύμβος του Σοφοκλή, το Αδριάνειο Υδραγωγείο,  βυζαντινά μνημεία, πολιτιστικές διαδρομές. Να νιώσουν  οι πολίτες περηφάνια για τον τόπο τους. Γιατί όταν  γνωρίζουμε την ιστορία του τόπου μας , αποκτούμε ρίζες. Και όταν έχουμε ρίζες,  έχουμε δύναμη. Πιστεύω βαθιά ότι μαθαίνοντας την ιστορία του τόπου μας  και συνδεόμενοι  συναισθηματικά με τα μνημεία και τις παραδόσεις του, τότε  είμαστε οι  ενεργοί πολίτες που σέβονται και προστατεύουν  την πολιτιστική  κληρονομιά.

Παράλληλα, το παιχνίδι μπορεί να αξιοποιηθεί και εκπαιδευτικά, σε σχολεία ή πολιτιστικές δράσεις, λειτουργώντας ως ένα διαδραστικό εργαλείο που φέρνει την τοπική ιστορία πιο κοντά στους μαθητές.

Η επίσκεψή  στο Δήμαρχο είχε ως στόχο την ενημέρωση  για αυτή την πρωτοβουλία και να διερευνήσουμε τρόπους με τους οποίους ο Δήμος θα μπορούσε να στηρίξει ή να αξιοποιήσει το παιχνίδι στο πλαίσιο εκπαιδευτικών και πολιτιστικών προγραμμάτων. Γιατί η γνώση της ιστορίας μας είναι η βάση της ταυτότητάς μας.

Στη συνάντηση αυτή, τι άλλο συζητήσατε με τον Δήμαρχο; Υπάρχει κάποιο νέο που θα θέλατε να μοιραστείτε μαζί μας σχετικά με το Αρχαίο Θέατρο Αχαρνών;

Η συνάντηση δεν περιορίστηκε μόνο στην παρουσίαση του επιτραπέζιου παιχνιδιού. Είχαμε την ευκαιρία να συζητήσουμε συνολικά την πορεία  της ανάδειξης  του Αρχαίου Θεάτρου Αχαρνών, ιδίως ενόψει της συμπλήρωσης είκοσι ετών από την αποκάλυψή του. Επισημάναμε ότι βρισκόμαστε σε μια ώριμη φάση, όπου μετά την ολοκλήρωση των απαλλοτριώσεων το βάρος πρέπει να δοθεί στην επιτάχυνση των διαδικασιών  για την ανασκαφή, για την πεζοδρόμηση της οδού Αρχαίου Θεάτρου  και στην προώθηση της Πολιτιστικής Διαδρομής με επίκεντρο το μνημείο. Συζητήθηκε επίσης η ανάγκη να υπάρξει ένας σαφής προγραμματισμός επετειακών δράσεων, ώστε τα 20 χρόνια να αποτελέσουν αφετηρία μιας νέας δυναμικής για την πλήρη ανάδειξη.

Το σημαντικό είναι ότι υπάρχει πλέον κοινή συνείδηση πως το Αρχαίο Θέατρο  είναι ένα  κεντρικό αναπτυξιακό και πολιτιστικό κεφάλαιο για τις Αχαρνές. Αυτό που μπορούμε να πούμε σήμερα είναι ότι βρισκόμαστε σε φάση ωρίμανσης αποφάσεων. Και η επόμενη περίοδος θα είναι καθοριστική για να μετατραπεί η μακρόχρονη προσπάθεια σε ορατό αποτέλεσμα για την πόλη μας.

---