Ήταν αρχές Αυγούστου του 2019, λίγες εβδομάδες πριν τη διοίκηση στην Περιφέρεια Αττικής αναλάβει ο Γιώργος Πατούλης, όταν η συζήτηση για τη Φυλή επέστρεψε με οξύτητα στο προσκήνιο, καθώς η αποχωρούσα Περιφερειάρχης Ρένα Δούρου και ο ΕΔΣΝΑ έβαζαν την υπογραφή τους στην παράταση της λειτουργίας του ΧΥΤΑ Φυλής για 2 χρόνια και στο πρώτο “πανωσήκωμα” των σκουπιδιών: με αυτόν τον τρόπο, ο μοναδικός ΧΥΤΑ του Λεκανοπεδίου θα συνέχιζε να υποδέχεται τη μερίδα του λέοντος των απορριμμάτων και η «λύση ανάγκης» έπαιρνε, για πρώτη φορά, τη μορφή της επέκτασης καθ’ ύψος.

Η απόφαση (9249/2019 της Ε.Ε. του ΕΔΣΝΑ) που περιγραφόταν ως «εσωτερική επέκταση (σε ύψος) του ΧΥΤΑ Φυλής – απόθεση σκουπιδιών πάνω σε εξαντλημένα κύτταρα» και κόστος 1.630.000 € ελήφθη, συγκεκριμένα, την 1η Αυγούστου του 2019 – όταν οι περισσότεροι πολίτες λιάζονταν στις παραλίες.

Η πολιτική διάσταση της περιόδου είναι σαφής: η Ρένα Δούρου δεν ήταν μόνο Περιφερειάρχης Αττικής (2014–2019), αλλά είχε και τον ρόλο της Προέδρου της Ε.Ε. του ΕΔΣΝΑ. Έτσι, η απόφαση για το «πανωσήκωμα» εντασσόταν στο πλαίσιο των επιλογών διοίκησης του τότε συστήματος διαχείρισης απορριμμάτων της Αττικής.

Το «πανωσήκωμα» είναι, πρακτικά, η επιλογή να μην ανοίξει νέο αποτύπωμα γης, αλλά να αυξηθεί ο διαθέσιμος όγκος εναπόθεσης μέσα σε υφιστάμενο και εξαντλημένο κύτταρο ή τμήμα του χώρου, με τεχνικά έργα σταθεροποίησης και νέες διαμορφώσεις. Είναι η λύση που κερδίζει χρόνο, όταν απουσιάζουν οι εναλλακτικές: ούτε νέα χωροθέτηση, ούτε επαρκής προεπεξεργασία/ανάκτηση που μειώνει δραστικά το υπόλειμμα προς ταφή.

Και κάπου εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της σύγκρουσης: από τη μία, ο ΕΔΣΝΑ και η πολιτεία που διαχειρίζονται την καθημερινή ροή απορριμμάτων επικαλούνται λειτουργική αναγκαιότητα, από την άλλη, κάτοικοι και συλλογικότητες μιλούν για διαιώνιση ενός μοντέλου που φορτώνει το βάρος πάλι στους ίδιους. Είναι χαρακτηριστικό, ότι τους επόμενους μήνες από την απόφαση του 2019, υπήρχαν συγκεντρώσεις και ψηφίσματα διαμαρτυρίας από φορείς, μαθητές και κατοίκους του Δήμου Φυλής ενώ τον Νοέμβριο εισήλθαν στο κάδρο και οι Δήμοι της Δυτικής Αθήνας.

Υπάρχει ανάλογη περίπτωση στην Ελλάδα ή στην Ευρώπη για επέκταση καθ’ ύψος;

Και το ερώτημα που τίθεται είναι ένα: υπάρχει προηγούμενο επέκτασης καθ΄ύψος σε ΧΥΤΑ ή επρόκειτο για μια “καινοτόμα” απόφαση που άνοιξε τον δρόμο και για την πρόσφατη (επίσης σε περίοδο εορταστικών διακοπών) απόφαση τον Δεκέμβριο του 2025; Είναι κάτι που υπάρχει στην ελληνική ή την ευρωπαϊκή πραγματικότητα;

Όπως καταγράφεται σε ρεπορτάζ της Δ.Ο και του doxthi.gr, η κάθετη επέκταση δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα. Εμφανίζεται διεθνώς ως «λύση ανάγκης», ειδικά όταν υπάρχει αδειοδοτημένος χώρος αλλά εξαντλείται ο όγκος. Στην Ελλάδα, κάτι ανάλογο έχει συμβεί στον ΧΥΤΑ Αγίου Νικολάου στην Κρήτη, όπου κι εκεί υπήρχε επίκληση της “ανάγκης”, καθώς δεν υπήρχε άλλη διαθέσιμη λύση υποδοχής απορριμμάτων. 

Στην Ευρώπη, συναντάται στην Ιρλανδία με πρόταση αύξησης του ύψους του σώματος του ΧΥΤΑ από επιτρεπόμενο τελικό ύψος 74mOD σε 85mOD και αύξηση συγκεκριμένων κυττάρων από 114mOD σε 120mOD (όπου και εκεί αντέδρασαν οι κάτοικοι) και στη Σκωτία (Γλασκώβη) όπου υπήρξε επίσης απόφαση τροποποίησης, ώστε να αυξηθεί η χωρητικότητα υφιστάμενων κυττάρων, αυξάνοντας το ύψος και τον όγκο αποβλήτων που μπορούν να αποτεθούν στους ήδη διαμορφωμένους χώρους. 

Τι σημαίνει τεχνικά το «πανωσήκωμα» ενός ΧΥΤΑ

Με βάση το ρεπορτάζ, το λεγόμενο «πανωσήκωμα» ενός Χώρου Υγειονομικής Ταφής δεν αποτελεί τεχνική καινοτομία ούτε μακροπρόθεσμη λύση, αλλά μια επιλογή ανάγκης που ενεργοποιείται όταν έχει εξαντληθεί κάθε άλλος σχεδιασμός. Στην πράξη, σημαίνει ότι τα απορρίμματα συνεχίζουν να αποτίθενται πάνω σε παλαιά, κορεσμένα κύτταρα, αυξάνοντας το ύψος του χώρου. Προϋποθέτει νέες διαμορφώσεις πρανών, πρόσθετα έργα σταθεροποίησης και αναπροσαρμογή των συστημάτων συλλογής στραγγισμάτων και βιοαερίου, χωρίς όμως να αλλάζει το βασικό δεδομένο: η ταφή συνεχίζεται, απλώς πιο ψηλά.

Ωστόσο, η πρακτική αυτή μεταθέτει το πρόβλημα στον χρόνο χωρίς να το επιλύει. Αν και θεωρείται τεχνικά εφικτή υπό προϋποθέσεις, συνοδεύεται από αυξημένες απαιτήσεις ελέγχου, καθώς η συσσώρευση μεγάλων όγκων αποβλήτων σε μεγαλύτερο ύψος επιβαρύνει τη στατικότητα του χώρου και εντείνει περιβαλλοντικούς κινδύνους, όπως οι εκπομπές βιοαερίου, οι οσμές και η διαχείριση των υγρών αποβλήτων. Για τον λόγο αυτό, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες το «πανωσήκωμα» χαρακτηρίζεται ρητά ως έκτακτο μέτρο, που δεν μπορεί να υποκαταστήσει έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό μείωσης και επεξεργασίας απορριμμάτων.

Στη Φυλή, το «πανωσήκωμα» δεν είναι απλώς μια τεχνική επιλογή, αλλά η ομολογία ότι – για ακόμη μία φορά – η Αττική επέλεξε να κερδίσει χρόνο, φορτώνοντας το βάρος στο ίδιο σημείο, στον ίδιο τόπο, στους ίδιους πολίτες και στις ίδιες κοινωνίες.