Η βία κατά των γυναικών και μια κοινωνία σε αποσύνθεση. Της Νεφέλης Στουραΐτη*

Ο Τσέζαρε Μπεκαρία, Ιταλός φιλόσοφος και εγκληματολόγος είχε γράψει το 1764 στο σπουδαίο έργο –Περί αδικημάτων και ποινών- ‘’θέλεις να εμποδίσης τα αδικήματα; Νομοθέτει νόμους απλούς και σαφείς- ένωσε όλην του Έθνους την δύναμιν εις υπεράσπισης των νόμων και μην αφίνης εις κανένα την εξουσίαν να τους παραβαίνη- ας προστατεύουσιν οι νόμοι συν όλους γενικών του πολίτας και όχι τας διάφορους τάξεις των πολιτών. Ας μη φοβούνται παρά μόνο τους νόμους οι πολίται. Ο φόβος των νόμων είναι σωτήριος- αλλ’ ο φόβος του πολίτου απ’άλλον συμπολίτην γίνεται πηγή πολλών αδικημάτων ολέθριος’’.

Οι υποθέσεις βίας κατά των γυναικών που έχουν δει το φως της δημοσιότητας τα τελευταία χρόνια  είναι μια  ευκαιρία για να προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε από την αρχή την έννοια της ποινικής δικαιοσύνης, την έννοια του νόμου, ως εισαγωγή για τη κατανόηση του. Είναι μια ευκαιρία για να καταδείξουμε ότι η βία συνεχίζει να εισέρχεται στη ζωή πολλών γυναικών και να τις θρυμματίζει, είναι μια καλή ευκαιρία να γίνει ξεκάθαρο ότι συνένοχη σε αυτά τα γεγονότα είναι η ίδια η κοινωνία που σιωπά ή κάνει ότι δεν ακούει και δεν βλέπει παρόλο που γνωρίζει τι ακριβώς συμβαίνει. Μια κοινωνία που στη πλειοψηφία της σιωπά και απαντά στον εαυτό της ‘’δεν ανακατεύομαι σε ξένα σπίτια’’.

Εισαγωγικά ως Ποινικό Δίκαιο (ουσιαστικό ποινικό δίκαιο και ποινική δικονομία) ορίζεται το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν τον τρόπο άσκησης της ποινικής εξουσίας. Οι νόμοι είναι θεσμοθετημένοι κανόνες συνδεδεμένοι με το Σύνταγμα, απαραίτητοι για την επιβίωση και τη συντήρηση των κοινωνιών, αφού μην ξεχνάμε ότι διαφυλάσσουν τόσο την κοινωνική ειρήνη και το δίκαιο, όσο και την παροχή μιας έννομης προστασίας. Ωστόσο, τα ποσοστά της εγκληματικότητας, τόσο για την επικράτεια, όσο και για την εκάστοτε περιοχή, μας δείχνουν ότι οι νόμοι – άρθρο 330 του Ποινικού Κώδικα (Νόμος 4619/2019) σχετικά με την παράνομη βία, άρθρο 333 του Ποινικού Κώδικα (Νόμος 4619/2019) σχετικά με την απειλή, άρθρο 336 του Ποινικού Κώδικα (Νόμος 4619/2019)σχετικά με τη παραβίαση της γενετήσιας ελευθερίας– έχουν παραβιαστεί.

Η βία κατά των γυναικών είναι μια παγκόσμια κρυφή κρίση, η οποία δεν γνωρίζει γεωγραφικά, πολιτισμικά και ταξικά όρια και μπορεί να πάρει τη μορφή της φυσικής, σεξουαλικής, ψυχολογικής, λεκτικής ή συναισθηματικής βίας, παραβιάζοντας στο έπακρο τα ανθρώπινα δικαιώματα των γυναικών. Σύμφωνα με τις μελέτες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, σε παγκόσμιο επίπεδο 1 στις 3 γυναίκες βιώνουν σωματική ή και σεξουαλική βία κατά τη διάρκεια της ζωής τους, κυρίως από τα σύντροφο τους –και όχι μόνο. Δηλαδή στο μεγαλύτερο κομμάτι η βία που ασκείται είναι οικεία, χωρίς κανείς να αμφισβητεί ότι η βία διαπράττεται και έξω από το οικογενειακό περιβάλλον. Παράλληλα, να τονιστεί ότι το 38% των δολοφονιών σε βάρος των γυναικών διαπράττονται από το αντίθετο φύλο. Οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων βασίζονται ως επί το πλείστον στην ανισότητα των φύλων που βιώνουν οι γυναίκες καθ’όλη τη διάρκεια της ζωής τους, από τα παιδικά τους χρόνια μέχρι και τα γηρατειά.

Στο συγκεκριμένο σημείο, αφότου αναφερθήκαμε στο νομικό πλαίσιο, στην έννοια της βίας και στις μελέτες επιτακτική καθίσταται η ανάγκη κατανόησης του συγκεκριμένου κοινωνικού προβλήματος μέσα από την διερεύνηση των αιτιών που οδηγούν στη βία κατά των γυναικών, σύμφωνα με τον Εθνικό Ακαδημαϊκό Τύπο.

Οι ατομικοί καθοριστικοί παράγοντες (νευροφυσιολογία, αλκοόλ, ψυχοπαθολογία και γνωρίσματα προσωπικότητας, στάσεις και σχήματα φύλου, κίνητρα δύναμης, κοινωνική μάθηση) διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο. Αναφορικά με την νευροφυσιολογία και τις μελέτες που έχουν γίνει φαίνεται ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ των επιπέδων τεστοστερόνης και της επιθετικότητας, αλλά δεν είναι σαφές εάν τα επίπεδα της τεστοστερόνης επηρεάζουν την επιθετική συμπεριφορά. Επίσης αναφορικά με το αλκοόλ σημαντικές έρευνες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας συνδέουν την κατανάλωση αλκοόλ με την επιθετικότητα. Επιπλέον, σχετικά με την ψυχοπαθολογία και τα γνωρίσματα προσωπικότητας, οι μελέτες δείχνουν ότι υπάρχει σύνδεση αντικοινωνικής συμπεριφοράς, οριακής οργάνωσης προσωπικότητας και ψυχιατρικών διαταραχών που οδηγούν στη βία. Επιπρόσθετα, αναφορικά με τις στάσεις και τα σχήματα φύλου οι πολιτιστικοί μύθοι, τα σενάρια και ο ρόλος του ανδρικού φύλου έχουν αναπτύξει πεποιθήσεις που συνδέονται με τη βία κατά των γυναικών και την ‘’κυριαρχία’’ του αντίθετου φύλου. Αυτή η θεωρία συνδέεται και με τα κίνητρα δύναμης (εξουσία, έλεγχος) που θεωρεί ότι κατέχει ο άντρας. Κλείνοντας με τους ατομικούς καθοριστικούς παράγοντες και πριν περάσουμε στις θεσμικές επιρροές, ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει και στη θεωρία της κοινωνικής μάθησης, η οποία υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι μαθαίνουν την κοινωνική συμπεριφορά παρατηρώντας τη συμπεριφορά των άλλων και σχηματίζοντας ιδέες.

Οι θεσμικές επιρροές (οικογένεια-σχολείο-θρησκεία) διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο. Η οικογένεια είναι ο πρώτος φορέας κοινωνικοποίησης και εκεί όπου ξεκινάνε όλα. Μελέτες σε σεξουαλικούς παραβάτες έδειξαν ότι η κακή παιδική φροντίδα, η ενδοοικογενειακή βία –σωματική, ψυχολογική ή σεξουαλική- ακόμα και ο χωρισμός γονέων συνδέονται με την έκθεση στη βία ΧΩΡΙΣ αυτό να είναι ο κανόνας. Δε σημαίνει (!) ότι ένα παιδί που έχει βιώσει βία θα μετατραπεί από θύμα σε θύτη. Ωστόσο, οι εμπειρίες κακοποίησης, κυρίως σεξουαλικής, στην οικογένεια κάποιου μπορεί να οδηγήσουν σε ανακριβείς έννοιες σχετικά με την υγιή σεξουαλικότητα, τη βίαιη συμπεριφορά και την αποτυχία ανάπτυξης προσωπικών ορίων. Κλείνοντας με τους παράγοντες/αιτίες της βίας κατά των γυναικών, θα πρέπει να γίνει αναφορά και στην επίδραση του διαδικτύου, καθώς πολλοί μελετητές έχουν υποστηρίξει ότι η πορνογραφία ενθαρρύνει στην αυξημένη επιθετικότητα των ανδρών και τον υποβιβασμό τη γυναίκας.

Η γυναικεία κακοποίηση – και εν γένει η κακοποίηση – είναι η αρρώστια κάθε κοινωνίας. Η μείωση και η εν τέλει εξάλειψη της βίας, σε οποιαδήποτε μορφή, απαιτεί μια καλύτερη προσέγγιση και ένα ποινικό δίκαιο πιο προστατευτικό για τα θύματα. Η κοινωνία θα πρέπει κάποια στιγμή να σταματήσει να αδιαφορεί και να βάζει στίγματα, καθώς η στάση της αυτή συγκαλύπτει τους δράστες και αυξάνει τον ‘’σκοτεινό αριθμό εγκληματικότητας’’. Η κοινωνία στο σύνολο της πρέπει να αρχίσει να ανησυχεί και να στέκεται δίπλα σε κάθε θύμα.

Η έμφυλη βία έχει αποχρώσεις και όλες έχουν σημάδια!

Η έμφυλη βία δεν έχει ΚΑΜΙΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΙΑ!

* Η Νεφέλη Σωτηρία Στουραΐτη είναι απόφοιτος του Τμήματος Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου με μεταπτυχιακό (MSc) στις Στρατηγικές διαχείρισης καταστροφών και κρίσεων στους διοικητικούς και αναπτυξιακούς τομείς και στις Ευρωπαϊκές Κοινωνίες και Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση

Mail: [email protected] FB: Nefeli Stouraiti