Οι αυριανές εκλογές για την ανάδειξη συνέδρων στο ΠΑΣΟΚ μπορεί τυπικά να αφορούν μια εσωκομματική διαδικασία.

Στην πραγματικότητα, όμως, αποτελούν την πρώτη πράξη μιας βαθύτερης πολιτικής συζήτησης για το μέλλον της δημοκρατικής παράταξης. Γιατί το συνέδριο που έρχεται δεν θα είναι ένα ακόμη κομματικό ορόσημο. Θα είναι το σημείο όπου το ΠΑΣΟΚ θα κληθεί να απαντήσει σε ένα στρατηγικό ερώτημα: ποιον ρόλο θέλει να παίξει στο πολιτικό σύστημα της χώρας τα επόμενα χρόνια.

Το δίλημμα είναι σαφές. Θα επιλέξει την πορεία της πολιτικής αυτονομίας ως δύναμη της προοδευτικής αλλαγής ή θα συνεχίσει να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο συνεργασίας με τη Νέα Δημοκρατία; Με άλλα λόγια, θα είναι ένα κόμμα που φιλοδοξεί να ηγηθεί μιας προοδευτικής πλειοψηφίας ή ένα κόμμα που λειτουργεί ως ενδιάμεσος παράγοντας ισορροπίας στο πολιτικό σύστημα;

Το ερώτημα αυτό δεν αφορά μόνο την ελληνική πολιτική πραγματικότητα. Είναι ένα δίλημμα που έχει απασχολήσει πολλές φορές τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα στην Ευρώπη. Και σε αρκετές περιπτώσεις η απάντηση σε αυτό το ερώτημα καθόρισε την πορεία τους για ολόκληρες δεκαετίες. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό της Ισπανίας. Το 2016 το Σοσιαλιστικό Κόμμα της χώρας βρέθηκε μπροστά σε μια κρίσιμη απόφαση.

Η δεξιά κυβέρνηση του Μαριάνο Ραχόι δεν είχε κοινοβουλευτική πλειοψηφία και ένα σημαντικό τμήμα του πολιτικού και οικονομικού κατεστημένου πίεζε το PSOE να επιτρέψει την παραμονή του στην εξουσία μέσω αποχής στην ψηφοφορία για την κυβέρνηση. Το επιχείρημα ήταν γνώριμο: η χώρα χρειάζεται σταθερότητα και το σοσιαλιστικό κόμμα οφείλει να δείξει υπευθυνότητα. Ο τότε γενικός γραμματέας του PSOE, Πέδρο Σάντσεθ, αρνήθηκε. Το επιχείρημά του ήταν απλό αλλά πολιτικά καθοριστικό: αν ένα σοσιαλδημοκρατικό κόμμα στηρίζει τη δεξιά, παύει να αποτελεί εναλλακτική πρόταση εξουσίας. Με αυτή τη θέση συγκρούστηκε με το ίδιο του το κόμμα, με ισχυρούς οικονομικούς κύκλους και με μεγάλο μέρος των μέσων ενημέρωσης.

Η σύγκρουση ήταν τόσο έντονη που τελικά αναγκάστηκε να παραιτηθεί από την ηγεσία του κόμματος και να εγκαταλείψει ακόμη και τη βουλευτική του έδρα. Η ιστορία όμως δεν τελείωσε εκεί. Ο Σάντσεθ ξεκίνησε μια πολιτική περιοδεία σε όλη την Ισπανία, μιλώντας απευθείας με τα μέλη και τους ψηφοφόρους του κόμματος. Σε μια διαδικασία που εξελίχθηκε σε ένα πραγματικό πολιτικό κίνημα από τη βάση προς τα πάνω, κατάφερε να επιστρέψει στην ηγεσία του PSOE μέσω των εσωκομματικών εκλογών. Ένα χρόνο αργότερα και μετά από μια επιτυχημένη πρόταση δυσπιστίας, έγινε πρωθυπουργός της χώρας.

Το μάθημα εκείνης της περιόδου είναι σαφές. Τα κόμματα της κεντροαριστεράς που χάνουν την πολιτική τους αυτονομία χάνουν σταδιακά και τον λόγο ύπαρξής τους. Όταν ένα κόμμα εμφανίζεται πρόθυμο να λειτουργήσει ως συμπλήρωμα της δεξιάς διακυβέρνησης, το εκλογικό σώμα αναζητά αλλού την εναλλακτική πολιτική πρόταση. Αυτό ακριβώς είναι το στρατηγικό ερώτημα που τίθεται σήμερα και για το ΠΑΣΟΚ. Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με μεγάλες προκλήσεις: κοινωνικές ανισότητες, κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς, αλλαγές στην οικονομία και την εργασία, αλλά και ένα πολιτικό σύστημα που μοιάζει συχνά εγκλωβισμένο σε μια λογική διαχείρισης χωρίς σαφές όραμα.

Σε αυτό το περιβάλλον, η ύπαρξη μιας ισχυρής προοδευτικής δύναμης που μπορεί να διεκδικήσει τη διακυβέρνηση της χώρας δεν είναι μόνο κομματικό ζήτημα. Είναι ζήτημα ποιότητας της δημοκρατίας. Η συζήτηση που ανοίγει στο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ αφορά ακριβώς αυτή τη στρατηγική κατεύθυνση. Η πρόταση για ένα σαφές πολιτικό στίγμα —χωρίς αμφισημίες ως προς τη σχέση με τη Νέα Δημοκρατία— δεν είναι απλώς μια εσωτερική διαφωνία. Είναι μια συζήτηση για το αν το κόμμα θα επιλέξει την πορεία της αυτόνομης προοδευτικής πολιτικής ή αν θα παραμείνει σε μια ενδιάμεση θέση που συχνά δημιουργεί σύγχυση στους ψηφοφόρους.

Οι εκλογές συνέδρων είναι λοιπόν κάτι περισσότερο από μια οργανωτική διαδικασία. Είναι η στιγμή όπου η βάση του κόμματος καλείται να διαμορφώσει τον πολιτικό συσχετισμό που θα καθορίσει το περιεχόμενο και τις αποφάσεις του συνεδρίου. Η ιστορία της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας δείχνει ότι οι μεγάλες αλλαγές συχνά ξεκινούν από τέτοιες εσωτερικές δημοκρατικές διαδικασίες. Το ΠΑΣΟΚ υπήρξε για δεκαετίες η βασική δύναμη της δημοκρατικής παράταξης στην Ελλάδα. Το ερώτημα που τίθεται σήμερα είναι αν μπορεί να ανακτήσει αυτόν τον ρόλο σε μια νέα εποχή. Και η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν θα δοθεί μόνο από τις ηγεσίες, αλλά κυρίως από τα μέλη και τους φίλους του κόμματος που συμμετέχουν στις διαδικασίες του.

Οι αυριανές κάλπες για τους συνέδρους δεν θα καθορίσουν από μόνες τους το μέλλον του ΠΑΣΟΚ. Μπορούν όμως να σηματοδοτήσουν την αρχή μιας νέας πολιτικής πορείας. Και όπως δείχνει και το παράδειγμα της Ισπανίας, καμιά φορά οι μεγάλες πολιτικές αλλαγές ξεκινούν από αποφάσεις που αρχικά φαίνονται καθαρά εσωκομματικές αλλά τελικά αποδεικνύονται ιστορικές.

*ΜΕΛΟΣ ΚΠΕ ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ