Υπάρχουν πρόσωπα που ξεπερνούν τα όρια της τέχνης τους και μετατρέπονται σε σύμβολα πάθους, δύναμης, αλλά και μοναξιάς. Η Μαρία Κάλλας υπήρξε ακριβώς αυτό — μια “σκοτεινή ντίβα” που λάμπει ακόμη μέσα από το μυστήριο και την τραγικότητά της. Με το νέο του βιβλίο «Σκοτεινή Ντίβα: Ιστορίες παγκόσμιας προδοσίας», ο συγγραφέας Ανδρέας Μποννάτος (ο γνωστός δημοσιογράφος Ανδρέας Χριστοδουλάκης) ταξιδεύει πέρα από τα σύνορα της βιογραφίας, υφαίνοντας ένα αφήγημα όπου η αλήθεια και ο μύθος συνδιαλέγονται ακατάπαυστα. Μέσα από τη ματιά του, η Κάλλας δεν παρουσιάζεται μόνο ως η θρυλική σοπράνο που κατέκτησε τα μεγαλύτερα θέατρα του κόσμου, αλλά και ως μια γυναίκα που στάθηκε αντιμέτωπη με την ίδια την προδοσία — κοινωνική, ανθρώπινη και ίσως, τελικά, υπαρξιακή.

Με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου – το οποίο “ρουφιέται” κυριολεκτικά – ο συγγραφέας έδωσε συνέντευξη στο diastixo.gr και τη συνάδελφο Κωνσταντίνα Δρακουλάκου, για τους κώδικες και τα μυστικά πίσω από τη «Σκοτεινή Ντίβα», για τον τρόπο που η ζωή μπορεί να γίνει λογοτεχνία, αλλά και για το πώς το φως της Κάλλας εξακολουθεί να αντανακλά στη σύγχρονη εποχή.

Ο συγγραφέας Ανδρέας Μποννάτος (Ανδρέας Γ. Χριστοδουλάκης) είναι γνωστός δημοσιογράφος. Γεννήθηκε στον Πειραιά, όπου και μεγάλωσε. Σπούδασε στην Αθήνα και έλαβε εκεί το πανεπιστημιακό του πτυχίο. Εργάστηκε στην εφημερίδα Το Βήμα, στον τηλεοπτικό σταθμό Mega Channel, στον ραδιοφωνικό σταθμό Flash και στην Ελληνική Ραδιοφωνία. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Το τρίτομο έργο του Σκοτεινή Ντίβα: Ιστορίες παγκόσμιας προδοσίας, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Τεύθις, μας έδωσε την αφορμή για την ακόλουθη συνέντευξη.

Ποια ήταν η καθοριστική πηγή που σας έπεισε ότι υπάρχει μια «σκοτεινή» διάσταση στην ιστορία της Μαρίας Κάλλας; Και πόσα χρόνια έρευνας βρίσκονται πίσω από τη συγγραφή των τριών τόμων;

Το τρίτομο βιβλίο μου Σκοτεινή Ντίβα: Ιστορίες παγκόσμιας προδοσίας είναι για μένα έργο ζωής, αφού είμαι δημοσιογράφος και όχι επαγγελματίας συγγραφέας. Το ενδιαφέρον για την Κάλλας προήλθε από τη μητέρα μου, Μαρία, η οποία την είχε γνωρίσει το 1960 και το 1961, δυο συνεχόμενα καλοκαίρια στην Αθήνα, και την παρακολούθησε στην Επίδαυρο σε Νόρμα και Μήδεια. Το έκανε μάλιστα κατόπιν προσκλήσεως από τη Μεγάλη Ντίβα, αφού η μητέρα μου ήταν εργαζόμενη φοιτήτρια και δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να πληρώσει εισιτήριο. Μας μετέδωσε κατόπιν το έντονο ενδιαφέρον για την όπερα και για την Κάλλας, σε μένα και τον πατέρα μου, Γιώργο Χριστοδουλάκη, έναν γνήσιο άνθρωπο της εργατικής τάξης που έζησε 6 χρόνια σε εξορίες και φυλακές στο μετεμφυλιακό κράτος και στη δικτατορία του 1967-74. Ο πατέρας μου, ενώ δεν είχε ιδέα από όπερα, πωρώθηκε τόσο πολύ με την Κάλλας και ρωτούσε συνεχώς για τη ζωή της, ώστε να μάθει τις βασανιστικές ίντριγκες που τη σημάδεψαν. Η αφορμή συνεπώς και το επίκεντρο (αλλά όχι και το σύνολο) της έρευνας είναι η κρυφή ζωή της ντίβας Μαρίας Κάλλας και η σχέση της με τον Αριστοτέλη Ωνάση. Η συλλογή των στοιχείων ήταν κοπιαστική, κράτησε συνολικά 14 χρόνια σε δύο φάσεις της ζωής μου. Προσθέστε άλλα 2,5 χρόνια για την ταξινόμηση και συγγραφή του βιβλίου και έχετε περίπου το… ένα πέμπτο μιας ολόκληρης ζωής!

O κινητήριος μοχλός της Ιστορίας δεν είναι ούτε η εξουσία, ούτε ο έρωτας, ούτε το χρήμα: είναι ο φθόνος και η ζήλια.

Σε τι διαφέρουν οι τρεις τόμοι μεταξύ τους σε θεματολογία και τόνο;

Οι δυο πρώτοι τόμοι απαντούν κυρίως σε καταιγιστικά ερωτήματα για την ίδια την Κάλλας και τον Ωνάση, αλλά και τον Σταύρο Νιάρχο: Ποιος ήταν ο βιολογικός πατέρας της Μαρίας, αφού αποδεδειγμένα δεν ήταν ο Γεώργιος Καλογερόπουλος, γιατί η Μαρία δεν συγχώρησε ποτέ τη μητέρα της, Ευαγγελία-Λίτσα Καλογεροπούλου, και πώς την εκδικήθηκε η αδελφή της Υακίνθη-Τζάκι, που ήταν ένα μοιραίο πρόσωπο για την Κάλλας. Αναδύεται ακόμη η τεράστια και πολύχρονη επιρροή που είχε στη ζωή της η αγαπημένη δασκάλα και θερμή ερωμένη της, η Ελβίρα ντε Χιντάλγκο, όπως και το ένστικτο της Μαρίας με τις γυναίκες: Εύα Περόν, Μέριλιν Μονρόε, Μάρλεν Ντίτριχ, Γκρέτα Γκάρμπο, αλλά και η Εντίθ Πιάφ. Και ποιο το αληθινό τέλος της ζωής της Κάλλας το 1977, αφού δεν πέθανε από μια «τυπική καρδιακή προσβολή» αλλά εμμέσως πλην σαφώς δολοφονήθηκε. Στον τρίτο τόμο, ο «εξ απορρήτων» του Ωνάση καθηγητής Ιωάννης Γεωργάκης αποκαλύπτει ποιοι οδήγησαν την Ελλάδα στον καταστρεπτικό Εμφύλιο 1946-49 και ποια ήταν η μία και μοναδική γυναίκα που πραγματικά ερωτεύτηκε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, πολύ πριν από τον γάμο του με την Αμαλία Μεγαπάνου. Υπάρχουν και άλλα συγκλονιστικά θέματα, όπως το απόρρητο «Σχέδιο Μεσαπηλιώτης» το 1940-41, που οδήγησε στην αθόρυβη δολοφονία του Ιωάννη Μεταξά από στενό συνεργάτη του, οι δυο δολοφόνοι της Αγγλίδας δημοσιογράφου Άνν Ντόροθι Τσάπμαν επί Χούντας στην Ελλάδα, σε ποιον τηλεφώνησε ο απεχθής δικτάτορας Ιωαννίδης μόλις τον απέπεμψαν οι Στρατηγοί για να φέρουν πολιτική ηγεσία στην Ελλάδα, μετά την εισβολή των Τούρκων στη Μεγαλόνησο; Ένας άλλος, μυθιστορηματικός χαρακτήρας του βιβλίου, ο Advocate, αποκαλύπτει ποιος Έλληνας στρατιωτικός δολοφόνησε με δολιοφθορά στο αεροπλάνο τον Αλέξανδρο Αρ. Ωνάση το 1973 και γιατί το έκανε. Αλλά και πώς συνδέονται τα οργιώδη πάρτι της Πριγκίπισσας Μαργαρίτας με τον θάνατο-δολοφονία του εραστή της, Μπράιαν Τζόουνς των Rolling Stones. Και ποια ήταν η σχέση του Νιάρχου με τη Μαργαρίτα της Αγγλίας. Τη σφραγίδα της βάζει με την παρουσία της και η οικογένεια Κένεντι. Μεγάλη αξία έχει η σκοτεινή και θανατηφόρα ίντριγκα που υποχρέωσε τον Ωνάση να εγκαταλείψει το Καζίνο του Μονακό το 1966-67. Το βιβλίο ρίχνει άπλετο φως σε όλα αυτά τα σκοτεινά σημεία της ιστορίας.

Ποια από τις ιστορικές προσωπικότητες της έρευνάς σας σας εντυπωσίασε περισσότερο;

Εννοείται πως η προσωπικότητα που με «σημάδεψε» περισσότερο ήταν αυτή της Μαρίας Κάλλας. Στη διάρκεια της αναζήτησης, αναδύθηκε μια μορφή αντιθετική και μεγαλοφυής. Γεμάτη αντιφάσεις και εσωτερικούς δαίμονες, που δεν τους ξεπέρασε ποτέ. Εκτός από την Κάλλας, με εντυπωσίασε η πολυσήμαντη μορφή του καθηγητή Ιωάννη Γεωργάκη, που ήταν ηγετικό μέλος και μιας μυστικής άτυπης παγκόσμιας πολιτικής, στρατιωτικής, οικονομικής και διπλωματικής οργάνωσης του Δυτικού κόσμου, με τη σχηματική επωνυμία «The Connection». Μέσα από αυτή έμαθε ασύλληπτες ιστορίες, σχέδια και ίντριγκες γύρω από προσωπικότητες και γεγονότα παγκοσμίου βεληνεκούς. Θεωρώ τον εαυτό μου πολύ τυχερό που τον γνώρισα ως νεαρότατος δημοσιογράφος και με εμπιστεύτηκε απόλυτα, μου μίλησε ανοιχτά για όλα, ίσως επειδή βρισκόταν στη δύση του βίου του και ήθελε για πρώτη και τελευταία φορά στη ζωή του να μιλήσει ανοιχτά. Υπάρχουν όλα στο βιβλίο. Προφανώς με εμπιστεύτηκε διότι τότε ήμουν ακόμη απονήρευτος! Με κατέπληξε επίσης και ένα από τα ιστορικά πρόσωπα που συνθέτουν τη μυθιστορηματική μορφή του Advocate, «δεξί χέρι» του Ωνάση, ο περιβόητος «Δικηγόρος». Με αυτόν τολμώ να πω ότι γίναμε και φίλοι. Κατέγραψα τεράστιο υλικό και από αυτόν.

Όσο προχωρούσε η έρευνα χρονικά και σε βάθος, έβγαιναν από τον βυθό της ιστορίας αλήθειες και γεγονότα που δεν τα είχα καν φανταστεί. 

Ποιο είναι το μεγαλύτερο «παρεξηγημένο» μάθημα της ιστορίας που θέλετε να φωτίσετε;

Είναι ακριβώς ο υπότιτλος του βιβλίου: «Ιστορίες παγκόσμιας προδοσίας». Σε κάποιο μυθιστόρημά του, ο μέγιστος Τζον λε Καρέ γράφει: «Ξέρεις τι είναι αληθινή αγάπη; Αληθινή αγάπη είναι ότι μπορείς ακόμη να προδώσεις». Είναι μεγάλη αλήθεια αυτό και επιμένω πως ο κινητήριος μοχλός της Ιστορίας δεν είναι ούτε η εξουσία, ούτε ο έρωτας, ούτε το χρήμα: είναι ο φθόνος και η ζήλια, δηλαδή τα βασικά συστατικά του ανθρώπινου χαρακτήρα, που φέρνουν πάντα την προδοσία. Αυτό είναι το απαύγασμα ιστορίας που θέλησα να αναδείξω.

Υπήρξαν κάποιες επικρίσεις για ανακρίβειες ή υπερβολές. Πώς απαντάτε σε αυτές;

Κακά τα ψέματα, η Σκοτεινή Ντίβα είναι ένα ανατρεπτικό βιβλίο. Εξ ου και οι σποραδικές επικρίσεις που αντιμετώπισα. Όσο προχωρούσε η έρευνα χρονικά και σε βάθος, έβγαιναν από τον βυθό της ιστορίας αλήθειες και γεγονότα που δεν τα είχα καν φανταστεί. Έπειτα από αρκετούς προσωπικούς δισταγμούς, αποφάσισα να καταγράψω και να δημοσιοποιήσω αυτή την ανατροπή. Για τον λόγο αυτό, το βιβλίο δεν είναι ακριβές ιστορικό αφήγημα, ούτε ρεπορτάζ δημοσιογραφικού χαρακτήρα, αλλά ένα μείγμα μύθου και ιστορίας. Ένα χρονολόγιο μυθιστορίας. Εάν, έστω και χωρίς πρόθεση, ένα τμήμα του βιβλίου θίγει πρόσωπα ή καταστάσεις, ζητώ εκ προοιμίου συγγνώμη και διαβεβαιώνω πως δεν υπάρχει οποιοσδήποτε δόλος ή υστεροβουλία από τη μεριά μου.

Ποια στιγμή στη ζωή του Ωνάση θεωρείτε ότι καθόρισε τα πάντα;

Θα ξεχωρίσω τρεις στιγμές από μια πολυτάραχη ζωή, οι οποίες σηματοδοτούν επιβίωση-πλουτισμό-θάνατο: 
Α) Όταν δραπέτευσε το 1922 από τη Σμύρνη όντας ζωντανός-νεκρός με τη βοήθεια ενός νεαρού πάμπλουτου Τούρκου, που τον έκρυψε αρκετές ημέρες στο σπίτι του και τον προστάτευσε από την αγχόνη. 
Β) Στον Μεσοπόλεμο και τη γνωριμία του με τον εφοπλιστή Βεργωτή, που τον μύησε στα απόκρυφα της ποντοπόρου ναυτιλίας και κυρίως στη μεταφορά πετρελαίου με τα ασύλληπτα κέρδη. 
Γ) Στον θάνατο-δολοφονία του γιου του Αλέξανδρου το 1973, που προανήγγειλε και το δικό το τέλος, δυο χρόνια αργότερα.

Υπάρχει στο βιβλίο «ένοχος» – και ποιος, κατά τη γνώμη σας, φέρει τη μεγαλύτερη ευθύνη για τις τραγωδίες που περιγράφετε;

Αναμφισβήτητα υπάρχουν τρεις «ένοχοι» για τις ζωές των άλλων, τις προδοσίες και τις τραγωδίες που περιγράφω: είναι οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές, είναι οι συμπτώσεις, είναι και η θεά Τύχη. Οι ζωές τους θυμίζουν το Έγκλημα και Τιμωρία του Ντοστογιέφσκι. Στο αριστούργημα του μεγάλου Ρώσου συγγραφέα, ο αντιήρωας Ρασκόλνικοφ δολοφονεί δυο γυναίκες για να αποδείξει την ανωτερότητά του. Αλλά κατακλύζεται από ενοχή, ενώ η αγάπη μιας εκδιδόμενης κοπέλας, καθώς και η νεοσύστατη πίστη του στον Θεό, εν τέλει τον οδηγούν στην ομολογία. Αντιθέτως, ο Ωνάσης, χαρισματικός και ιδιοφυής πρωταγωνιστής της δικής του ζωής, είναι ένας μοναχικός, υπερόπτης αλλά υπερδημιουργικός άνθρωπος, που θα κάνει τα πάντα για να κατακτήσει την κοινωνικοοικονομική θέση που πιστεύει ότι του αξίζει. Και θα τα καταφέρει. Έχει ελάχιστη ενοχή, επιχειρεί ασυναίσθητα όμως να καταδείξει ότι δεν υπάρχει Θεός ή δικαιοσύνη ή αγάπη. Η τύχη παίζει τον πιο καθοριστικό ρόλο σε όλα, κατά τον Αρίστο. Τελικά όμως η δολοφονία του Αλέξανδρου δεν θα επιτρέψει τη λύτρωση που τόσο πολύ περίμενε. Από ψυχαναλυτικής άποψης, ενδιαφέρουν οι εσωτερικές, ψυχικές διεργασίες του Αρίστου, της Μαρίας και των άλλων πρωταγωνιστών. Τι κινητοποιεί όμως τους χαρακτήρες αυτούς, ώστε να φθάνουν ως την κορυφή και στο τέλος να προδίδουν εαυτούς και αλλήλους;

Τι καινούργιο πιστεύετε ότι προσφέρει το βιβλίο στη συνολική εικόνα της Μαρίας Κάλλας;

Όπως έγραψε και ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, «κάθε άνθρωπος έχει τρεις ζωές: τη δημόσια, την ιδιωτική και την κρυφή…». Η δημόσια ζωή της Μαρίας Κάλλας είναι γνωστή στο σύνολό της. Η ιδιωτική της ζωή κατά μεγάλο μέρος είναι γνωστή· έχει περιγραφεί και σε άλλα βιβλία στο παρελθόν. Η Σκοτεινή Ντίβα όμως είναι η άγνωστη, κρυφή, ταραγμένη και συναρπαστική ζωή της Κάλλας αλλά και πολλών ανθρώπων, οι οποίοι άμεσα ή έμμεσα εμφανίστηκαν και πέρασαν από κοντά της. Μην ξεχνάτε πως η Ιστορία επαναλαμβάνεται πάντοτε. Όχι όμως μόνο ως φάρσα, όπως είχε πει ο Μαρξ, αλλά και ως βαρύ δράμα, όπως έχουμε διαπιστώσει…

Σκοτεινή Ντίβα
Ιστορίες παγκόσμιας προδοσίας
Ανδρέας Μποννάτος
Εκδόσεις Τεύθις
ISBN SET: 978-618-87595-4-1
Τιμή €27,00 ο τόμος