Δημοτικές εκλογές: Β’ γύρος τέλος, δήμαρχος από ένα ψηφοδέλτιο — Ο νέος Κώδικας ανατινάζει το εκλογικό σύστημα

• Κατάργηση β’ γύρου: Από το 2028 οι εκλογές δημάρχων και περιφερειαρχών γίνονται σε μία Κυριακή, χωρίς επαναληπτική κάλπη.
• Ενιαίο ψηφοδέλτιο: Δήμαρχος εκλέγεται από ένα κοινό ψηφοδέλτιο ανά δήμο/περιφέρεια, χωρίς ξεχωριστές λίστες ανά ενότητα.
• 42%+1 για αυτοδυναμία: Νικητής είναι ο συνδυασμός που ξεπερνά το 42% συν μία ψήφοαπό την πρώτη καταμέτρηση ή προκύπτει με προσμέτρηση δευτέρας επιλογής.
• Προαιρετική ηλεκτρονική ψήφος (2028): Ξena ψηφοφορία μέσω κινητού με OTP, σύστημα «Ζεύς» και κρυπτογράφηση, εφόσον εγγραφούν >30 πολίτες μέσω gov.gr.
• 761 άρθρα, 2.000 διατάξεις: Ο Κώδικας κωδικοποιεί ~1.000 νόμους, εισάγει Υπηρεσία Γενικής Εποπτείας Νομιμότητας, αυτόματες εκπτώσεις, συμβουλευτικά δημοψηφίσματα και ηλεκτρονικά Συμβουλία Νέων.

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης μετατρέπει σε νόμο την κατάργηση του δεύτερου γύρου στις δημοτικές εκλογές, αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο εκλέγονται για πρώτη φορά Δήμαρχοι και Περιφερειάρχες από ένα ενιαίο ψηφοδέλτιο ανά δήμο ή περιφέρεια. Το νέο εκλογικό πλαίσιο, που οδεύει προς ψήφιση μέσα στον Ιούνιο, περιορίζει τη εκλογική διαδικασία σε μία και μόνο Κυριακή — την τελευταία του Νοεμβρίου — ενώ η θητεία των αιρετών παραμένει πενταετής.

Το 42%+1 και η ψήφος δεύτερης επιλογής

Σύμφωνα με το σχέδιο του Κώδικα, Δήμαρχος ή Περιφερειάρχης εκλέγεται ο επικεφαλής του συνδυασμού που υπερβαίνει το 42% συν μία ψήφο από την πρώτη καταμέτρηση. Αν κανείς δεν φτάσει αυτό το όριο, ενεργοποιείται δεύτερο στάδιο προσμέτρησης: οι εναλλακτικές ψήφοι (ψήφοι σε δεύτερο συνδυασμό) που έχουν δοθεί από τους ψηφοφόρους προσμετρώνται, ώστε να αναδειχθεί νικητής με απόλυτη ή σχετική πλειοψηφία χωρίς να χρειαστεί επανάληψη της εκλογής. Σε περίπτωση ισοψηφίας στην πρώτη θέση μετά τη δεύτερη καταμέτρηση, το αρμόδιο δικαστήριο διενεργεί δημόσια κλήρωση μεταξύ των ισοψηφούντων συνδυασμών.

Η εκλογή δημάρχου από ενιαίο ψηφοδέλτιο σημαίνει ότι στα χαρτιά δεν υπάρχουν πια ξεχωριστές λίστες ανά δημοτική ή περιφερειακή ενότητα: οι πολίτες ψηφίζουν σε ένα κοινό ψηφοδέλτιο που καλύπτει όλο το έδαφος του δήμου ή της περιφέρειας, ενώ οι δημοτικοί και περιφερειακοί σύμβουλοι εκλέγονται από το σύνολο της επικράτειας.

Ηλεκτρονική ψήφος και ψηφιακό σύστημα «Ζεύς»

Ο Κώδικας εισάγει προαιρετική ηλεκτρονική ψηφοφορία στις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028, για πρώτη φορά στην ιστορία της ελληνικής αυτοδιοίκησης. Οι πολίτες θα μπορούν να εγγραφούν στους Ειδικούς Εκλογικούς Καταλόγους Ηλεκτρονικής Ψήφου και να ψηφίσουν μέσω κινητού, μετά ταυτοποίηση και χρήση OTP, με δυνατότητα διόρθωσης της ψήφου μέσα στη διάρκεια της ημέρας — ισχύει μόνο η τελευταία επιλογή. Η εκλογική διαδικασία θα διεξαχθεί με το ψηφιακό σύστημα «Ζεύς», που κρυπτογραφεί το ψηφοδέλτιο στον τοπικό υπολογιστή του ψηφοφόρου και επιτρέπει μαθηματική επαλήθευση της ακεραιότητας της ψηφοφορίας χωρίς να διακυβεύεται το απόρρητο.

Για να χρησιμοποιήσει ένας Δήμος ηλεκτρονικά μέσα πρέπει, έως 40 μέρες πριν τις εκλογές, να έχουν εγγραφεί πάνω από 30 πολίτες μέσω gov.gr. Κάθε δήμος θα συγκροτεί Εφορευτική Επιτροπή Ηλεκτρονικής Ψήφου, ενώ οι τεχνικές λεπτομέρειες θα οριστικοποιηθούν με Προεδρικό Διάταγμα. Αν δεν συμπληρωθεί το απαιτούμενο πλήθος εγγεγραμμένων, η ηλεκτρονική ψηφοφορία δεν διεξάγεται.

Τι σημαίνει για την Αυτοδιοίκηση

Το νέο εκλογικό σύστημα αλλάζει όχι μόνο τον τρόπο που εκλέγονται οι αρχές, αλλά και τη δυναμική των παζαριών μεταξύ πρώτης και δεύτερης Κυριακής, μειώνοντας την αποχή και τα παρατράγουδα που αλλοίωναν αποτελέσματα. Στην αντίπερα όχθη, κριτικοί υποστηρίζουν ότι το μηχανισμό μπορεί να οδηγήσει σε εκλογή με χαμηλή κοινωνική νομιμοποίηση και να ανοίξει υποστρώμα για αδιαφανές διαδικασίες.

Σε κάθε περίπτωση, ο νέος Κώδικας ορίζει ότι από τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028 η επιλογή Δημάρχων και Περιφερειαρχών θα γίνεται σε ένα γύρο, από ένα ενιαίο ψηφοδέλτιο, με δυνατότητα δεύτερης επιλογής και προαιρετική ηλεκτρονική ψήφο — μια μεταρρύθμιση που εξορίζει τον β’ γύρο από την ιστορία της ελληνικής αυτοδιοίκησης.

Παύλος Μαρινάκης, κυβερνητικός εκπρόσωπος: ” Το νέο σύστημα είναι σωστή νομοθέτηση”

Σωστή νομοθέτηση και πιο δημοκρατικό από το σημερινό μοντέλο, γιατί αποφεύγεται η πολύ χαμηλή συμμετοχή του β’ γύρου χαρακτήρισε το νέο εκλογικό σύστημα ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης. Τόνισε ότι, ουσιαστικά, ο δεύτερος γύρος λειτουργεί ως δεύτερη επιλογή και πλέον αυτή ενσωματώνεται από την πρώτη Κυριακή, πρόβαλε το επιχείρημα της εξοικονόμησης πόρων, αφού οι εκλογές θα γίνονται σε μία Κυριακή αντί για δύο, υποστήριξε ότι έτσι αυξάνεται η δημοκρατική νομιμοποίηση του δημάρχου που θα εκλέγεται στο τέλος και σημείωσε ότι πρόκειται για σωστή πρωτοβουλία και ότι δεν υπάρχει λόγος να φοβόμαστε κάτι καινούργιο.